Điều gì sẽ xảy ra khi bạn đến phỏng vấn tại một công ty Nhật Bản?

Gần đây, tôi đã nghe một số ý kiến lo ngại về những thách thức mà người tìm việc gặp phải khi phỏng vấn tại các công ty Nhật Bản. Trong nhiều trường hợp, những người tìm việc làm này dường như không thoải mái khi tiến hành các cuộc phỏng vấn, và những câu hỏi mà họ được đặt ra dường như không phù hợp với những gì điển hình – hoặc là hợp pháp – để hỏi.

Không ngạc nhiên khi những người tìm việc làm tiếng Nhật gặp phải một số thách thức khi tiến hành phỏng vấn. Bài viết này sẽ chia sẻ về những lý do cho những thách thức đó, hãy cùng tham khảo nhé. 

Phong cách phỏng vấn ở Nhật Bản

Điều quan trọng nhất cần nhớ khi suy nghĩ về cách người nước ngoài hoặc những người biết chút ít ngôn ngữ này trước khi nộp đơn xin việc làm tiếng Nhật tại công ty họ, là hầu hết các doanh nhân Nhật Bản, ngay cả những người trong các vị trí quản lý, chưa bao giờ thực hiện một cuộc phỏng vấn tìm việc làm nào cả. Và cuộc phỏng vấn duy nhất mà bản thân họ đã tham gia có lẽ là nhiều năm trước, khi họ còn là một sinh viên năm cuối đại học.

Điều này là do truyền thống làm việc trọn đời ở các công ty lớn của Nhật Bản. Không giống như thị trường lao động dễ thay đôỉ ở các công ty công nghiệp hóa khác, tại Nhật Bản việc tuyển dụng chỉ diễn ra vào thời gian quy định. Thời gian duy nhất mà các công ty “tiếp nhận” nhân viên mới là lúc có nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học (hoặc trường trung học hoặc sinh viên tốt nghiệp trường thương mại khi tuyển dụng các vị trí kỹ thuật). Một quy trình tìm kiếm việc làm lớn được thực hiện bởi từng công ty, trong đó mỗi công ty sẽ tuyển dụng một nhóm các sinh viên xuất sắc trong năm. Quá trình này được quản lý bởi bộ phận nhân sự, và các cuộc phỏng vấn được thực hiện bởi nhân viên bộ phận nhân sự.

Các sinh viên tìm việc làm không được tuyển dụng theo các tin đăng tuyển dụg cụ thể, mà đúng hơn là được tuyển dụng để tham gia toàn bộ công ty. Một khi họ gia nhập công ty (tất cả ứng viên được chọn cùng vào mộ ngày, vào đầu tháng Tư), họ sẽ tham gia cùng nhau trong một chương trình định hướng trong vài tháng, và sau đó họ sẽ tìm hiểu bộ phận và vị trí họ sẽ được chỉ định.

Vì vậy, các ứng viên không được đánh giá cho các vị trí cụ thể mặc dù họ đã nộp đơn xin việc làm, họ được đánh giá cho tiềm năng của chính mình để đóng góp cho công ty nói chung. Vì lý do đó, các câu hỏi mà họ được hỏi không đặc biệt cụ thể, và thay vào đó là hướng tới việc xác định cá tính và thái độ của họ, và nói chung phù hợp với văn hóa công ty. Ngoài ra, bởi vì họ vẫn là sinh viên đại học, các câu hỏi được hỏi không đặc biệt sâu sắc theo cách họ sẽ làm với một người có kinh nghiệm làm việc để thảo luận.

Trong những năm gần đây, thị trường lao động ở Nhật Bản đang bắt đầu thay đổi và việc thay đổi nghề nghiệp sau một khoảng thời gian đi làm đã xuất hiện. Tuy nhiên, việc làm trọn đời vẫn là tiêu chuẩn ở các công ty lớn hơn, nói cách khác ở những công ty đó hầu như có hoạt động ở nước ngoài. Điều này giải thích sự thiếu quen thuộc mà hầu hết người Nhật có trong quá trình phỏng vấn.

Văn hóa khác nhau

Ở các quốc gia khác, nhà tuyển dụng sẽ tránh khỏi câu hỏi nhạy cảm để giảm bớt sự khó xử của ứng viên. Người Nhật có thể không biết rằng các câu hỏi về tình trạng hôn nhân hoặc nơi sinh ra không được xem là thích hợp để phỏng vấn tại Mỹ vì lý do pháp lý. Tuy nhiên, những câu hỏi này rất có thể sẽ được coi là vô hại ở Nhật Bản.

Ví dụ, ở Nhật Bản, phân biệt tuổi tác không phải là bất hợp pháp và các nhà tuyển dụng vẫn đề cập đến độ tuổi mong muốn ở ứng viên trong các thông tin đăng tuyển. Trong cuộc trò chuyện kinh doanh bình thường cũng vậy, người Nhật có nhiều khả năng đề cập đến tuổi tác hơn nhiều so với người Mỹ. Do đó, người Nhật thường rất ngạc nhiên khi biết rằng tuổi tác sẽ được coi là một câu hỏi không phù hợp để hỏi trong một cuộc phỏng vấn tại Hoa Kỳ.

Khó chịu với việc quảng bá bản thân mình

Trong một cuộc phỏng vấn việc làm theo phong cách Mỹ điển hình, việc quảng bá bản thân để nổi bậ hơn là những hành vi được mong đợi. Đến từ một quốc gia nơi sự khiêm tốn được coi là một đức tính quan trọng, điều này thường có thể gây khó chịu cho người Nhật và họ có xu hướng nghi ngờ về điều đó.

10 câu hỏi phỏng vấn thường gặp nhất ở Nhật Bản

Miyuki là Giám đốc bán hàng ở nước ngoài của một hãng sản xuất linh kiện cỡ trung phục vụ ngành công nghiệp điện tử và ô tô. Cô thường xuyên tham gia phỏng vấn các ứng cử viên tìm việc làm cho các vị trí trong đội ngũ bán hàng của mình ở thị trường việc làm Nhật Bản. Công ty của cô ấy chính xác là loại công ty khó thu hút nhân viên Nhật Bản có động lực tốt, có hoặc không có kỹ năng tiếng Anh tốt (cô ấy cho rằng những thiếu sót trong hệ thống giáo dục Nhật Bản không những giới hạn việc giảng dạy tiếng Anh, mà còn dẫn đến sự thất bại trong việc chuẩn bị đầy đủ nền tảng của từng cá nhân khi xin việc làm).

Ghi nhớ những điểm này, cũng như những vấn đề không thể tránh khỏi xuất phát từ lực lượng lao động đang già đi nhanh chóng của Nhật Bản, các nhà quản lý cấp cao, như Miyuki, có khả năng xem xét thuê thêm nhân viên nước ngoài trong tương lai. Vì vậy, hãy xem xét các câu hỏi mà nhân viên nước ngoài có thể phải đối mặt khi phỏng vấn tìm việc làm ở thị trường việc làm Nhật Bản.

1. Bạn hiểu và sử dụng tiếng Nhật tốt như thế nào?

Đây thực sự là câu thứ tư trong danh sách mà Miyuki gửi cho tôi, nhưng tôi nghĩ nó xứng đáng với vị trí đầu tiên vì nếu bạn đang xin việc tại một công ty ở thị trường việc làm Nhật Bản, kỹ năng tiếng Nhật của bạn sẽ rất quan trọng và cuộc phỏng vấn của bạn sẽ được tiến hành bằng tiếng Nhật.

2. Tại sao bạn ứng tuyển cho vị trí này?

Không giống như hầu hết các trường ngôn ngữ, các công ty thương mại muốn nhân viên  gắn bó với họ lâu dài. Cho dù bạn đang tìm công việc đầu tiên của mình tại Nhật Bản hay thay đổi công việc, có lý do chính đáng để làm như vậy có thể tạo nên sự khác biệt giữa thành công và thất bại.

Có lẽ nó chỉ đơn giản là vấn đề tìm kiếm một mức lương tốt hơn hoặc có lẽ với bạn lý do chính để ở Nhật Bản là học Aikido; sau đó một lần nữa, bạn có thể có một người phối ngẫu Nhật Bản. Chúng là những lý do rất tốt cho việc kiếm việc làm, nhưng bạn không nên tỏ ra quá tự cao. Thay vàođó, hãy luôn cố gắng thể hiện sự quan tâm đến việc kinh doanh của công ty và những thách thức mà công việc có thể mang lại, vì điều này sẽ cân bằng với nhu cầu của riêng bạn.

3. Bạn đã từng làm việc tại một công ty Nhật chưa?

Như bạn có thể biết trước, bất kỳ người phỏng vấn nào cũng sẽ muốn kiểm tra bạn về kinh nghiệm làm việc của bạn, nhưng tại các công ty Nhật Bản, các chi tiết cụ thể của các nhiệm vụ trước đây của bạn ít quan trọng hơn; người sếp mới của bạn sẽ dạy bạn những gì trách nhiệm công việc yêu cầu. Điều mà một người phỏng vấn thực sự muốn biết là bạn hiểu rõ và có thể thích nghi với các trách nhiệm của công việc và tâm lý làm việc của Nhật Bản đến mức nào.

4. Bạn có kỹ năng làm việc nào khác không ?

Bạn không bao giờ biết những kỹ năng nào được nhà tuyển dụng tiềm năng đánh giá cao, vì vậy, hãy suy nghĩ cẩn thận về các kỹ năng mềm và thông tin khác mà bạn cung cấp. Ví dụ như bằng lái xe quốc tế chưa có lịch sử vi phạm, khả năng sử dụng máy tính và các công cụ như excel,… tất cả đều có thể là những kỹ năng hấp dẫn, ngay cả khi sự liên quan của chúng với vị trí ứng tuyển có vẻ mơ hồ.

5. Bạn đang lưu trú ở Nhật bằng loại visa nào?

Một lần nữa, không giống như nhiều trường ngôn ngữ, các công ty thương mại trung cấp không muốn gặp rắc rối khi tài trợ cho công nhân nước ngoài. Các ứng cử viên có thị thực vợ / chồng hiện tại là thường trú nhân, cũng như lý do rõ ràng để ở lại Nhật Bản, sẽ luôn được xem là có tiềm năng lâu dài hơn. Tất nhiên, các tập đoàn lớn sẽ cung cấp tài trợ khi tuyển dụng trực tiếp từ nước ngoài, nơi họ đang tìm kiếm một kỹ năng chuyên nghiệp cụ thể, nhưng hiếm khi có trường hợp đó.

6. Bạn có nhớ gia đình của bạn ?

Đương nhiên, tình trạng hôn nhân nên là thứ được liệt kê trên CV của một người và người phỏng vấn của bạn có thể đặt câu hỏi về vợ/chồng của bạn và những đứa con mà bạn đang có. Nếu bạn có con đi du học ở Nhật Bản, điều này sẽ thêm rất nhiều khả năng cam kết lâu dài của bạn. Tuy nhiên, đôi khi một người phỏng vấn có thể lo ngại khi gia đình của bạn đang sống ở một đất nước khác. Tất nhiên, nó không thực sự là việc của họ và không ai muốn bạn bỏ hết các mối quan hệ để làm việc tại Nhật Bản nhưng bạn nên cố gắng trấn an người phỏng vấn về các lo ngại khả năng bạn quay lại quê hương của bạn.

   7. Bạn mong muốn mức lương thế nào?

Đó không nhất thiết là mức lương thu hút được tất cả mọi người. Mặc dù vậy, mức lương khởi điểm thường khá thoáng ở Nhật Bản, với thâm niên, trách nhiệm gia đình và kinh nghiệm làm việc trước đây, tất cả đều được tính vào mức lương được đề nghị. Chắc chắn, người phỏng vấn sẽ hỏi bạn về mức lương hiện tại hoặc trước đó của bạn và con số cải thiện nào bạn đang tìm kiếm. Người sử dụng lao động thường trung thực về những gì họ có thể cung cấp ở mức hợp lý, hoặc các đặc quyền khác bù đắp cho những điều họ không thể cung cấp theo kỳ vọng của ứng viên, vì vậy hãy linh hoạt nếu bạn có thể.

    8. Bạn có bất kỳ vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nào không?

Nếu một người tìm việc làm có bất kỳ vấn đề sức khỏe như bệnh mãn tính hoặc cấp tính, họ cần trung thực với nhà tuyển dụng và giải thích rằng họ đang trong quá trình điều trị. Người sử dụng lao động Nhật Bản thường nhạy cảm và thông cảm với các ứng cử viên có thể đảm bảo với họ rằng các vấn đề sức khỏe của họ sẽ không ảnh hưởng đến công việc của họ. Tất nhiên, một số người chọn để che giấu bệnh tật, nhưng khi có sự cố phải vắng  mặt sẽ dẫn đến rối loạn công việc. Bên cạnh đó, người sử dụng lao động Nhật Bản có nghĩa vụ cung cấp kiểm tra sức khỏe hàng năm cho công nhân của họ thực sự khá toàn diện.

  1. Bạn làm gì trong thời gian rảnh?

Khi tôi đang dạy các kỹ năng phỏng vấn tiếng Anh kinh doanh, nhiều năm trước, nó luôn làm tôi ngạc nhiên khi có bao nhiêu người lao động Nhật Bản đùa với tôi rằng “ngủ” là cách họ dành thời gian rảnh rỗi. Tất nhiên, tôi sẽ khuyến khích câu trả lời của họ bởi tôi biết các ông chủ Nhật Bản của họ cũng sẽ làm thế, vì sự thật là, các nhà tuyển dụng Nhật Bản cũng quan tâm đến nhân viên của họ về sức khỏe tinh thần như hiệu quả công việc của họ.

Làm việc tại Nhật Bản có thể cực kỳ căng thẳng, vì vậy mọi người cần một cách để thư giãn, cho dù đó là thể thao, sưu tập bướm, chụp ảnh đường phố hoặc xem phim, v.v., vì vậy bạn có thể thẳng thắn nói về một trò tiêu khiển tại cuộc phỏng vấn việc làm.

   10. Bạn muốn công việc này đến mức nào?

Bạn có thể nghĩ rằng cam kết của bạn đối với một công việc, và với môi trường làm việc của Nhật Bản, sẽ trở nên rõ ràng khi trả lời các câu hỏi 2 và 3 ở trên, nhưng bạn đã sai. Vì lý do khách quan, nếu bạn không thể chứng minh được động cơ, sự hiểu biết về thị trường việc làm Nhật Bảan và cam kết sẵn sàng tuân thủ chúng, bạn sẽ không có được công việc!  Kinh nghiệm đã dạy người sử dụng lao động rằng thật dễ dàng để người lao động nước ngoài có thể bỏ việc, thậm chí có thể bỏ Nhật Bản hoàn toàn.